Osmanlı Sarayında Bir Bayram Sabahı

    Şüphesiz ki Osmanlı saraylarında askeri törenlerin yanı sıra dini törenlere de yer veriliyordu. Halkın bir ve beraber olmayı en çok hissettiği bu günlerde sarayın bu gibi mübarek günlerde yaptığı törenler devlet bekası için önem arz ediyordu. Başka bir bakışla baktığımız da ise Yavuz Sultan Selim dönemiyle İslam dininin temsilcisi olan bu devlet bu törenlere başka bir önem veriyordu.

    Osmanlı devletinde Fatih dönemine kadar bayram merasimleri görülse de bu dönemde bir ciddiyet kazandığını kaynaklara bakarak söyleyebiliriz. Tabii bu ciddiyetin oluşmasında Fatih’in dönemin en ihtişamlı sarayını yaptırmış olması önemlidir. Fatih saray bittikten sonra bu tür törenlerdeki adap ve düzeni belirttiği kanunlar yazdırmıştır. Saray bünyesinde oluşturulmuş ‘’teşrifat‘’ kalemiyle bu törenlerin organizasyonu yapılmıştır. Bu teşkilat bayram öncesi sarayda düzenlenecek olan törene katılacak kişilere davetiye dağıtımı ile de ilgileniyordu. Bunun yanı sıra tören düzeni bayramlaşma programı gibi konuları ayarlıyordu.

    Sarayda bayramlaşma merasimleri arife gününün gelmesi ile başlardı. Divan üyeleriyle birlikte öğle namazı kılınır ve arife gününün faziletine erişmek için dualar okunurdu. Daha sonra ‘’Has Bahçeye’’ geçilir, gelen misafirlerden tebrik alınırdı. Padişah bu günlerde devletin bolluk ve bereket içinde olduğunu göstermek amacıyla bayram armağanları dağıtırdı. Bu armağanların yanı sıra bayram günü geldiğinde sadaka dağıtımı yapılırdı.

     Bayram sabahı geldiğinde hazırlıklar artık bitmiş ve işleyiş başlamıştır. Osmanlı’da genelde bayram namazlarının Hırka-i Saadet Dairesi’nde kılındığını görmekteyiz. Bunun yanında farklı dönemlerde farklı camiilerin tercih edildiğini söyleyebiliriz. Padişah divanı ile birlikte namaz için daireye geçtikten sonra Enderun’da eğitim alan birçok hafız da padişah ile birlikte namaza durmuştur.

     Namaz bittikten hemen sonra Mehter vurulur ve kıyıya yerleşen donanma padişahı selamlamak için top atışı yapardı. Ardından padişah ile divan üyeleri ‘’bayram alayının’’ yapılacağı yere geçer. Saraydaki görevlilerden başlayıp vezirlere kadar giden bir etek öpme merasimi başlar. Bu tören hiyerarşik olarak ilerler ve en son şehzadeler padişahlarının bayramını kutlardı. Bu merasimin bitmesiyle beraber alanda bulunan yeniçerilerden padişaha bağlı olduklarını gösteren naralar atılırdı. Bu törenlerde bazılarına yabancı elçilerin katıldığını bilmekteyiz. Bu törenlerden birine katılmış Fransız seyyah Paus Lucas gördüklerini şöyle aktarıyordu;

“At üzerindeki hükümdarın ihtişamı ile hiçbir şey mukayese edilmezdi. Bindiği ve yedekte götürdüğü atları yeryüzünün en güzel atları idi. Atların güzelliği ve koşumlarının zenginliği ve subayların çokluğu içinde alay intizam ve hem kendisinden hem de seyreden halktan gelen dikkate şayan bir sessizlik içinde yol alıyordu. Gerçekten de dünyanın en eğlenceli ve en meraklı gösterisi idi.”

    Bu görüşten bayram merasiminin padişahlar için ne kadar önemli olduğunu anlayabiliriz.

   Bu törenlerde ikramlar yapıldığını bilmekteyiz. Çeşitli şerbetler, helva gibi tatlılar ikram edilirdi. Bu törenler tıpkı cülus törenlerinde olduğu gibi şeker döküldüğünü söyleyebiliriz. Bu ikramların verilmesi törenin bittiği anlamına gelirdi. Yemekten sonra padişah ailenin kadın üyeleriyle bayramlaşmak için hareme geçerdi.

   Sarayda yapılan bu merasimlerin yanı sıra payitahtta panayır ve şenlikler düzenlenirdi. Kurban Bayramı kutlanıyor ise padişahın kestirdiği hayvanlar yeniçeri ve ahaliye dağıtılırdı. Bayramlar Osmanlı halkında birlik ve beraberliğin en çok arttığı dönemdir. 

    Bu etkinliklerin yanı sıra içerisinde devlet büyüklerinin de bulunduğu kişilerle ‘’cirit’’ oynanırdı. Bu etkinliklerin yapıldığı yer genelde Gülhane Köşkü olurdu. Bayram alayları Fatih döneminden itibaren düzene binmiş, savaş gibi durumlar olmadığı sürece coşkuyla kutlanmıştır. Bu coşku halkta olumlu etkiler yaratmıştır. Padişah devlet olduğunu hissettirmiştir. 

Sizlere Osmanlı sarayında bir bayram sabahını aktarmaya çalıştım. Son olarak belitmek istiyorum ki ‘’Tüm okuyucularımızın ve değerli Alaca ailesinin Kurban Bayramını kutlarım.’’

 Kaynakça:

• Ahmettasimsirgil.com, Osmanlı da bayram sabahı, Sarayda Bayramlaşma, https://www.ahmetsimsirgil.com/sarayda-bayramlasma/

• -İslam Ansiklopedisi , 5.cilt,sayfa no:265, BKNZ.bayram alayı.